De Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is een hulpmiddel van het Voedingscentrum om gezond en lekker te eten op een manier die bij jou past. De schijf bestaat al sinds 1953 en werd sindsdien meerdere keren bijgewerkt op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten. Op 9 april 2026 lanceerde het Voedingscentrum de meest uitgebreide vernieuwing tot nu toe. Gezondheid, duurzaamheid én voedselveiligheid komen hierin meer dan ooit samen.

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken met productgroepen:

• dranken
• groente en fruit
• smeer- en bereidingsvetten
• zuivel, noten, peulvruchten, vis, vlees en ei
• brood, graanproducten en aardappelen

Het Voedingscentrum adviseert je om dagelijks uit elk vak een bepaalde hoeveelheid te eten. Je eet gezond als je voornamelijk de producten uit de schijf eet met hun aanbevolen hoeveelheden. Deze hoeveelheden verschillen per doelgroep. Dus hierbij houden ze rekening met geslacht, leeftijd en leefwijze. Als je je houdt aan de Schijf van Vijf krijg je dagelijks de juiste hoeveelheden binnen van:

• vezels
• mineralen
• vitamines
• eiwitten
• koolhydraten
• vetten

De adviezen in de Schijf van Vijf zijn gebaseerd op brede wetenschappelijke overeenstemming. Het Voedingscentrum volgt daarbij de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad en werkt de adviezen continu bij. De vernieuwde Schijf van Vijf van april 2026 is bovendien gebaseerd op nieuwe richtlijnen van de Gezondheidsraad (december 2025) en berekeningen samen met het RIVM.

De Schijf van Vijf houdt nu expliciet rekening met 3 belangrijke pijlers:

• gezondheid: wat verkleint de kans op chronische ziekten?
• duurzaamheid: wat is de milieu-impact (broeikasgassen, waterverbruik)?
• voedselveiligheid: hoe hoog is de blootstelling aan schadelijke stoffen?

Het voedingsadvies volgens de Schijf van Vijf is doelgroep specifiek. Toch zijn er algemene adviezen die vrijwel voor iedereen gelden. Zo zegt de Schijf van Vijf:

Groente en fruit

• Minimaal 250 gram groente per dag.
• 2 stuks fruit per dag (circa 200 gram).

Volkoren en granen

• Kies zo veel mogelijk voor volkoren producten: volkoren brood, volkorenpasta en zilvervliesrijst.

Noten

• Een handje ongezouten noten per dag (van 25 gram naar 30 gram per dag).

Vis

• Minstens 1 keer per week vis.

Vlees

• Maximaal 300 gram vlees per week (was 500 gram).
• Waarvan maximaal 100 gram mager rood vlees per week.
• Zo min mogelijk bewerkt vlees, zoals worstjes en hamburgers.

Peulvruchten, tofu en tempé

• Minimaal 250 gram per week (was 120-180 gram).
• Ook falafel en hummus tellen nu mee als portie peulvruchten.

Zuivel

• 2 tot 3 porties per dag.
• Wissel af tussen zuivel en zuivelalternatieven, zoals verrijkte sojadrink of -yoghurt (verrijkt met calcium, vitamine B2 en B12).
• Kaas: van 40 gram naar maximaal 20 gram per dag.

Dranken

• Anderhalve tot 2 liter (ongezoet) vocht per dag: water, thee of koffie zonder suiker.

Zout, suiker en vet

• Beperk zout, suiker en verzadigde vetten.
• Vervang harde smeer- en bereidingsvetten door zachte of vloeibare varianten (plantaardige oliën).

Tip van Etos: iedereen heeft een ander advies op basis van geslacht, leeftijd en eetvoorkeur. Gebruik de 'Schijf van Vijf voor jou'-tool van het Voedingscentrum om te zien welk advies bij jóuw situatie past.

1 van de opvallendste veranderingen in de vernieuwde Schijf van Vijf is de grotere nadruk op plantaardig eten. Minder vlees eten en meer peulvruchten op het menu zetten is goed voor jouw gezondheid én voor het milieu.

Waarom minder vlees?

Rood vlees en bewerkt vlees verhogen het risico op chronische ziekten. Bovendien heeft vlees eten (met name rood vlees) een grote milieu-impact door broeikasgasuitstoot en waterverbruik. De vernieuwde Schijf van Vijf adviseert daarom minder (rood) vlees te eten en zo min mogelijk bewerkt vlees als worst of hamburgers.

Waarom meer peulvruchten?

Peulvruchten (denk aan linzen, kikkererwten, bruine bonen, edamame en spliterwten) zijn een goede eiwitbron en bevatten veel vezels, vitamines en mineralen. Ze zijn bovendien duurzaam te produceren. Het nieuwe advies is daarom om bijna 2 keer zoveel te eten dan voorheen. Ook tofu, tempé, falafel en hummus tellen nu mee als portie peulvruchten.

Hoe vervang je vlees door peulvruchten?

Een stap-voor-stapbenadering werkt het beste. Kleine veranderingen zijn makkelijker vol te houden:

• voeg kikkererwten toe aan een curry of soep in plaats van kipfilet
• maak een linzensalade of linzensoep als lunch
• vervang gehakt in een bolognesesaus door rode linzen of bruine bonen
• probeer hummus als spread op je boterham in plaats van vleeswaren
• kies eens voor een tofu-wokgerecht in plaats van vlees

Het perfecte voedingspatroon bestaat niet, en dat hoeft ook niet! Elk stapje in de richting van gezonder eten telt. Probeer het grootste deel van je voeding te baseren op producten uit de Schijf van Vijf. Daarnaast is er af en toe ruimte voor een extraatje dat niet in de Schijf van Vijf staat.

Niemand hoeft alles tegelijk te veranderen. Het Voedingscentrum benadrukt dat kleine, haalbare stappen beter vol te houden zijn dan grote veranderingen. Een kleine aanpassing wordt namelijk sneller een nieuwe gewoonte!

Disclaimer:

Deze tekst is alleen bedoeld om nuttige informatie te geven aan onze klanten. De informatie in deze tekst heeft geen therapeutische of diagnostische waarde en is niet bedoeld als vervanging voor het advies van een arts, specialist of andere professional. Heb je medische vragen? Bespreek die dan met je huisarts.