Ringworm: wat het is én wat je kan doen

Ringworm (ook wel tinea corporis genoemd) is een schimmelinfectie van de huid. Ja, ringworm is dus een schimmel en géén worm, zoals velen wel denken! De medische term is dermatofytose. De schimmels die ringworm veroorzaken heten dermatofyten en die zijn dol op keratine: de eiwitstof in je huid, haar en nagels. Het woord "ring" in de naam komt van de ringvormige uitslag die de schimmelinfectie veroorzaakt. De schimmels leven van de buitenste, dode huidlaag en tasten in de meeste gevallen geen diepere weefsels aan. Hierdoor blijft ringworm aan de oppervlakte van de huid, waardoor het goed behandelbaar is.

Ringworm heeft een vrij herkenbaar uiterlijk, als je weet waar je op moet letten. Maar hoe weet je of je ringworm hebt, en niet iets anders? We beginnen bij het begin: de allereerste tekenen.

De beginfase van ringworm

• Het start als een klein, rood vlekje of bultje, soms niet groter dan een speldenknop.
• De plek voelt licht ruw of schilferig aan en kan al wat jeuken.
• Na een paar dagen begint het vlekje naar buiten toe te groeien terwijl het midden rustiger wordt.
• Binnen 1 tot 2 weken is de kenmerkende ringvorm zichtbaar.

Ringworm begint dus subtiel: in het allereerste stadium lijkt het soms op een muggenbeet, eczeem of een gewone rode plek. Juist daarom missen mensen het vaak in het begin.

Wil je weten hoe je gevorderde ringworm herkent? Let op deze kenmerken:

• ringvormige uitslag: ronde of ovale vorm met een verheven rand
• rode, licht gezwollen buitenrand die kan schilferen of kleine blaasjes bevatten
• rustiger of normaal uitziend midden van de ring
• scherpe begrenzing tussen de uitslag en de gezonde huid
• jeuk: soms mild, soms behoorlijk intens
• grootte varieert van een paar millimeter tot meerdere centimeters

Denk je een plekje te hebben dat hierop lijkt? Dan is de kans groot dat je inderdaad met ringworm te maken hebt.

Wat lijkt op ringworm maar is het niet?

Een veelgestelde vraag is: wat lijkt op ringworm maar is het niet? Er zijn een paar huidaandoeningen die sterk op ringworm lijken. Wij zetten ze hieronder voor je op een rij.

• Eczeem (atopische dermatitis): ook rood en schilferig, maar minder scherp begrensd en zonder de typische ringvorm.
• Psoriasis: geeft rode, schilferige plekken, maar deze zijn meestal dikker en zilverachtig.
• Pityriasis rosea: begint met 1 grote vlek gevolgd door kleinere vlekken; geen duidelijke ringvorm.
• Granuloma annulare: ringvormige huidverhevenheid, maar zonder roodheid of schilfering.
• Lyme-ziekte (erythema migrans): de "stierenoogvlek" na een tekenbeet kan lijken op ringworm, maar groeit sneller en jeukt in de meeste gevallen niet.

Twijfel je? Ga bij twijfel langs de huisarts.

Ringworm kan op allerlei plekken opduiken, en afhankelijk van de locatie heeft het een andere naam:

• tinea corporis: de klassieke vorm van ringworm op de romp, armen of benen
• tinea capitis: ringworm op de hoofdhuid, komt vaker voor bij kinderen en kan leiden tot kale plekken
• tinea pedis: een vorm van ringworm op de voeten, meestal tussen de tenen of op de voetzool
• tinea unguium: nagelschimmel (onychomycose); nagels worden dik, bros en verkleurd. Dit wordt meestal niet “ringworm” genoemd, maar is wel een verwante schimmelinfectie, omdat het door dezelfde schimmel wordt veroorzaakt

Ringworm is besmettelijk en vrij makkelijk overdraagbaar via direct én indirect contact. Zolang de schimmel actief op de huid aanwezig is, kan je het overdragen. Je hoeft geen zichtbare symptomen te hebben om al besmettelijk te zijn: de schimmel kan al aanwezig zijn vóór de uitslag zichtbaar wordt.

De schimmel verspreidt zich op 3 manieren:

• direct huidcontact met een geïnfecteerde persoon: een handdruk, knuffel of het delen van kleding
• indirect contact via besmette oppervlakken: handdoeken, kammen, scheermachines of sportmatten
• contact met een besmette grond(dit komt minder vaak voor, maar is wel mogelijk)

Het oplopen van ringworm gaat dus vrij gemakkelijk. Het risico is voornamelijk het grootst in warme, vochtige omgevingen zoals sportscholen, kleedkamers en zwembaden.

Hoe snel verspreidt ringworm zich?

Hoe snel ringworm verspreidt hangt af van de omstandigheden. In warme, vochtige omgevingen kan de schimmel zich binnen 24 tot 48 uur op een nieuwe plek vestigen na contact. Op de huid zelf groeit de ring gemiddeld een paar millimeter per dag. Hoe eerder je begint met behandelen, hoe minder kans de schimmel krijgt om zich verder uit te breiden.

Wist je dat je ringworm ook van je huisdier kan krijgen? Katten en honden kunnen besmet zijn zonder dat het direct zichtbaar is. Merk je kale plekjes op het vacht van je kat of hond? Laat het dan nakijken door de dierenarts.

Wie loopt extra risico op ringworm?

Iedereen kan ringworm krijgen: het is geen kwestie van slechte hygiëne. Maar sommige mensen zijn gevoeliger dan anderen. Wij zetten de risicogroepen voor je op een rij:

• kinderen: nauwer lichamelijk contact op scholen en speelplaatsen
• sporters: door zweten, huidcontact en gedeelde kleedkamers; worstelen en judo springen eruit
• mensen met overgewicht: huidplooien creëren warme, vochtige plekken
• mensen met een verzwakt immuunsysteem: door ziekte, medicatie of chronische stress
• mensen die veel zweten: een chronisch natte huid is een ideaal thuis voor schimmels

Goed nieuws: in de meeste gevallen is ringworm goed zelf te behandelen. Maar hoe kom je van ringworm af? Voor ringworm op de huid kan je zelf aan de slag met een antischimmelcrème* of -zalf*. Bij Etos vind je verschillende producten op basis van:

• Clotrimazol*: breed inzetbaar, goed te verdragen
• Miconazol*: ook beschikbaar als poeder of spray
• Terbinafine*: werkt ook bij ringworm

Welke zalf* bij ringworm het beste werkt verschilt per persoon. Alle 3 de werkzame stoffen zijn effectief.

Breng de crème* 2 keer per dag aan op de plek én een centimeter of 2 eromheen. Stop niet te vroeg, ook al lijkt de uitslag te verbeteren: de schimmel kan namelijk nog aanwezig zijn zonder zichtbare symptomen! Is het plekje niet meer zichtbaar? Blijf dan alsnog 1 week lang smeren om zeker te zijn dat de schimmel weg is én weg blijft.

Met de juiste antischimmelcrème* zie je in de meeste gevallen binnen een week verbetering. Een volledige kuur duurt 2 tot 4 weken. Zonder behandeling kan ringworm maanden aanhouden en zich verder uitbreiden. Hoe lang het duurt voordat ringworm weg is hangt dus sterk af van hoe consequent je behandelt.

Wanneer is ringworm niet meer besmettelijk?

Zodra je start met de behandeling neemt de besmettelijkheid snel af. Over het algemeen neemt de besmettelijkheid doorgaans snel af, vaak binnen een paar dagen.

Steeds meer schimmels worden resistent

Uit recent onderzoek van het Radboud UMC blijkt dat schimmels (waaronder ringworm) een steeds groter probleem vormen voor de gezondheidszorg. Sommige schimmels worden namelijk resistent tegen antischimmelzalf* -en crèmes*, waardoor infecties moeilijker te behandelen zijn.

Een belangrijke oorzaak van die resistentie is het grootschalige gebruik van schimmelbestrijdingsmiddelen in de landbouw. Hierdoor kunnen schimmels zich makkelijker aanpassen en minder gevoelig worden voor medicijnen die ook bij mensen worden gebruikt.

Hoewel veel schimmelinfecties, zoals ringworm, meestal onschuldig zijn, kunnen sommige varianten uitgroeien tot ernstigere infecties. Daarom pleiten deskundigen voor meer onderzoek en strengere maatregelen om de verspreiding van resistente schimmels tegen te gaan.

Kan ringworm ook vanzelf weggaan?

Ringworm gaat in de meeste gevallen niet vanzelf weg. Zonder behandeling kan de schimmelinfectie maanden blijven bestaan en zich zelfs uitbreiden naar andere delen van je lichaam of zelfs andere mensen besmetten. Het is daarom belangrijk om ringworm zo snel mogelijk te behandelen met een antischimmelcrème* of -zalf*. In zeer zeldzame gevallen kan ringworm uiteindelijk vanzelf verdwijnen, maar dit duurt vaak erg lang en de kans op verspreiding blijft groot.

Soms is een bezoekje aan de dokter toch nodig. Ga naar de huisarts als:

• de ringworm op je hoofdhuid zit
• de uitslag niet verbetert na 2 weken zelfbehandeling
• je koorts hebt of de huid rood, warm en pijnlijk aanvoelt
• de ringworm steeds terugkomt
• je nagels aangetast zijn

Voorkomen is beter dan genezen: wij geven wat tips om ringworm zo veel mogelijk te voorkomen:

• deel geen persoonlijke spullen zoals handdoeken, kammen of (sport)kleding
• draag slippers in openbare douches en kleedkamers
• droog je huid goed, vooral tussen je tenen en in huidplooien
• wissel sokken en ondergoed dagelijks en kies ademende materialen
• was je handen regelmatig, zeker na contact met dieren
• was sportkleding na elke training

Is ringworm gevaarlijk?

Ringworm is een oppervlakkige schimmelinfectie die zelden ernstige complicaties geeft. Bij mensen met een sterk verzwakt immuunsysteem kan het wat hardnekkiger zijn.

Hoe lang duurt het voor ringworm verdwijnt?

Met de juiste antischimmelcrème* zie je binnen een week verbetering, maar een volledige kuur duurt 2 tot 4 weken. Wees geduldig en stop nooit te vroeg!

Kan ik naar het zwembad met ringworm?

Het is verstandig om dit te vermijden zolang de infectie actief is. Ringworm is besmettelijk via huidcontact en besmette oppervlakken: in een openbaar zwembad kan je anderen ongewild besmetten.

Wat lijkt op ringworm maar is het niet?

Eczeem, psoriasis, pityriasis rosea en granuloma annulare kunnen allemaal op ringworm lijken. Ook de stierenoogvlek bij de ziekte van Lyme lijkt er soms op. Bij twijfel altijd even checken bij de huisarts!

Hoe snel verspreidt ringworm zich naar andere plekken op mijn lichaam?

Vrij snel als je de plek aanraakt en daarna andere huidgebieden. Raak de infectie zo min mogelijk aan, was je handen goed na contact én begin zo snel mogelijk met behandelen om verdere verspreiding te stoppen.

Wil je meer weten over verschillende soorten huidschimmel? Lees dan ons artikel over huidschimmels en krijg antwoord op al jouw vragen!

Disclaimer:

Deze tekst is alleen bedoeld om nuttige informatie te geven aan onze klanten. De informatie in deze tekst heeft geen therapeutische of diagnostische waarde en is niet bedoeld als vervanging voor het advies van een arts, specialist of andere professional. Heb je medische vragen? Bespreek die dan met je huisarts. 

*Dit is een geneesmiddel. Lees voor gebruik de bijsluiter/gebruiksaanwijzing.

-Radboud UMC: Schimmels worden gevaarlijker

-RIVM: Landbouwmiddelen tegen schimmel kunnen behandeling bij mensen moeilijker maken