Kwallenbeet? Dit kan je doen!

Kwallen zien er in het water prachtig uit, maar het is beter om niet te dicht in de buurt te komen. Bij een kwallenbeet word je niet gebeten door tanden, maar geprikt door een tentakel. Hoewel we vaak spreken van een ‘kwallenbeet’, bijten kwallen niet; ze steken met hun tentakels en dat kan flink pijn doen! Op zo’n tentakel zitten zogenaamde netelcellen, een soort gifpijltjes. Deze cellen worden geactiveerd wanneer een tentakel je huid raakt. Dan schieten de netelcellen als kleine harpoentjes op je huid af en boren ze zich naar binnen. Zo komt het gif in je lichaam terecht. Dit gif is bedoeld om prooidieren te verlammen of te doden. Bij mensen zijn de gevolgen meestal minder ernstig.

Een kwallenbeet herken je vaak aan een rode, jeukende, branderige of pijnlijke plek op de huid. Er kunnen ook kleine bultjes, blaasjes of zwellingen ontstaan. Soms zie je rode, roze of paarse strepen op de huid. Deze kunnen het patroon van de tentakels volgen. Hoe een kwallenbeet eruitziet en hoe sterk de huid reageert, verschilt per kwallensoort en de hoeveelheid contact met de tentakels.

In de Noordzee komen verschillende veelvoorkomende kwallen voor. De oorkwal veroorzaakt meestal een milde huidreactie, zoals lichte roodheid, jeuk of een branderig gevoel. Bij de kompaskwal kunnen rode lijnen of strepen op de huid ontstaan. De haarkwal heeft langere tentakels en kan een duidelijkere, pijnlijke huidreactie veroorzaken, bijvoorbeeld met roodheid, jeuk en een branderig gevoel. Ook de blauwe haarkwal komt in de Noordzee voor en kan huidirritatie veroorzaken.

Ook in populaire vakantiebestemmingen rond de Middellandse Zee komen verschillende soorten kwallen voor. De lichtgevende kwal (Pelagia noctiluca) is een bekende soort en kan na contact zorgen voor pijn, roodheid, jeuk en zwelling. De kompaskwal komt ook in de Middellandse Zee voor. De huidreactie kan daardoor lijken op die van een kompaskwal in de Noordzee, met bijvoorbeeld rode strepen of een branderig gevoel.

Buiten Europa komen weer andere soorten voor. In de wateren rond Australië leven bijvoorbeeld verschillende soorten kubuskwallen, waaronder de zeewesp. In delen van de Indische en Stille Oceaan komen eveneens verschillende soorten voor die een sterke huidreactie kunnen veroorzaken. In de Caribische Zee en rond andere tropische kustgebieden komen onder meer verschillende schijfkwallen en kubuskwallen voor. Het uiterlijk en de ernst van een huidreactie kunnen daardoor per bestemming sterk verschillen.

Een kwallenbeet ziet er dus niet altijd hetzelfde uit. De huidreactie kan variëren van enkele kleine rode bultjes tot een groter rood en gezwollen gebied of opvallende strepen in het patroon van de tentakels. Soms wordt de reactie pas enige tijd na het contact duidelijker.

Een kwallenbeet kan een vervelende huidreactie veroorzaken die enkele uren tot een paar dagen kan aanhouden. De meest voorkomende symptomen zijn:

• roodheid van de huid
• jeuk
• een branderig of prikkend gevoel
• pijn of een stekend gevoel
• zwelling
• kleine bultjes of blaasjes
• rode, roze of paarse strepen op de huid, soms in het patroon van de tentakels

Let op: neem onmiddellijk contact op met een arts als je meerdere keren bent gestoken en last krijgt van ernstige klachten, zoals:

• hoofdpijn
• duizeligheid
• verwardheid
• ademhalingsproblemen
• misselijkheid en overgeven
• flauwvallen
• koorts
• spierkrampen
• verlamming
• hartritmestoornissen

Ben je in je mond gestoken? Volg dan de lokale eerstehulpadviezen voor het gebied waar je bent gebeten. Ben je in je oog gestoken? Spoel het oog zorgvuldig en neem bij aanhoudende of ernstige klachten contact op met een arts.

Ben je op het strand geweest en heb je opeens last van huiduitslag? Misschien ben je in contact gekomen met de bastaardsatijnrups. Meer weten over dit beestje? Je leest er alles over in ons artikel over de bastaardsatijnrups.

Wanneer je aan de Nederlandse kust door een kwal wordt gestoken, is er meestal niet veel aan de hand. Kwallen in het buitenland kunnen gevaarlijker zijn. In tropische wateren rondom Australië, Zuid-Oost Azië en soms ook in Zuid-Europa leven kwallen die ernstige klachten kunnen veroorzaken. Bereid je daarom goed voor en check welke kwallensoorten voorkomen op je vakantiebestemming. Houd ook waarschuwingen van plaatselijke autoriteiten in de gaten.

Ben je gestoken door een kwal? Dan zijn er een aantal dingen die je wel en beter niet kan doen. Wij zetten ze voor je op een rij.

Niet doen

• Niet wrijven over de gestoken huid. Hiermee kunnen nog aanwezige netelcellen verder worden geactiveerd.
• Spoel de plek niet zomaar af met kraanwater. Bij sommige kwallensoorten kan zoet water de overgebleven netelcellen activeren.

Wel doen

• Spoel de gestoken huid af met zeewater.
• Verwijder zichtbare tentakels voorzichtig. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld een pincet of handschoenen en raak de tentakels zo min mogelijk met je blote handen aan.
• Verlicht de pijn. Volg hiervoor de lokale eerstehulpadviezen. Bij sommige kwallen kan warm water helpen om de pijn te verminderen. Een koud kompres kan bij andere situaties juist prettig zijn.
• Behandel de huid voorzichtig. Gebruik alleen een product als dit geschikt is voor gebruik na een kwallenbeet en volg de aanwijzingen op de verpakking.

Kwallenbeet bij je baby of kind

Een dagje naar het strand is heerlijk voor kids, maar een kwallenbeet kan de pret flink bederven. Bij baby’s en jonge kinderen merk je vaak dat ze direct gaan huilen of onrustig worden door de pijn. Een kwallenbeet kan zorgen voor een rode, jeukende of branderige huid. Soms ontstaat er ook zwelling of zie je kleine bultjes of blaasjes. Houd de huid na een kwallenbeet goed in de gaten, omdat de reactie later nog duidelijker kan worden. Probeer je kind gerust te stellen en te voorkomen dat hij of zij aan de plek krabt. Raak eventuele tentakels niet met je blote handen aan en volg de lokale eerstehulpadviezen voor het gebied waar je bent gebeten. Heeft je kind veel pijn of krijgt het snel toenemende of ernstige klachten? Neem dan contact op met een arts.

Kwallenbeet en een allergische reactie

Een rode en jeukende plek na een kwallenbeet betekent niet meteen dat er sprake is van een allergische reactie. Meestal blijft de reactie beperkt tot de plek waar de huid in contact is geweest met de tentakels. Soms ontstaat er wel een heftige reactie. Let daarbij op klachten zoals huiduitslag of zwelling op andere plekken van het lichaam, duizeligheid, misselijkheid of ademhalingsproblemen. Bij ernstige klachten, zoals benauwdheid of een zwelling van de lippen, tong of keel, is direct medische hulp nodig.

Bel bij ernstige klachten die passen bij een allergische reactie onmiddellijk 112.

Hoe lang heb je last van een kwallenbeet?

Hoe lang je last hebt van een kwallenbeet verschilt per persoon en per kwallensoort. Een milde huidreactie, zoals roodheid, jeuk of een branderig gevoel, trekt vaak binnen enkele uren tot een paar dagen weg. Bij een sterkere reactie kan de huid langer gevoelig of geïrriteerd blijven. Worden de klachten erger of houden ze aan? Neem dan contact op met je (huis)arts.

Na het zwemmen heb ik lichte uitslag op mijn huid. Kan dit een kwallenbeet zijn?

Ja, dat kan. Een kwallenbeet kan een lichte huidreactie veroorzaken, zoals rode vlekjes, bultjes, jeuk of een branderig gevoel. Soms zijn er geen duidelijke strepen of plekken zichtbaar. Uitslag na het zwemmen kan ook een andere oorzaak hebben. Denk bijvoorbeeld aan zwemmersjeuk. Ontstaat de uitslag direct na het zwemmen op een plek die in contact is geweest met het zeewater en heb je daarbij jeuk of een branderig gevoel? Dan kan contact met een kwal een mogelijke oorzaak zijn.

Doet een kwallenbeet pijn?

Een kwallenbeet kan pijn doen. Hoeveel pijn je voelt, verschilt per kwallensoort en de hoeveelheid contact met de tentakels. Sommige kwallen veroorzaken vooral een jeukend of branderig gevoel, terwijl andere soorten een scherpe of stekende pijn kunnen geven. De huid kan daarna rood en gezwollen worden.

Hoe voelt een kwallenbeet precies? Is een grote beet pijnlijker dan een kleine?

Een kwallenbeet kan aanvoelen als een prik, steek of branderig gevoel. Soms ontstaat er direct pijn, terwijl je later vooral last hebt van jeuk en een gevoelige huid. De grootte van de plek zegt niet altijd iets over hoe pijnlijk de beet is. Een kleine plek kan bijvoorbeeld flink pijn doen, terwijl een grotere huidreactie minder pijnlijk kan zijn. De soort kwal en het contact met de tentakels spelen hierbij een belangrijke rol.

Kan je littekens overhouden na een kwallenbeet?

Meestal geneest de huid na een kwallenbeet zonder litteken. Bij een heftige huidreactie kan de huid langer rood of verkleurd blijven. In sommige gevallen kan na een ernstige huidbeschadiging wel een litteken of blijvende verkleuring ontstaan. Krabben aan de huid kan de huid extra beschadigen en de kans op een litteken vergroten. Blijft de huid beschadigd of verandert de plek niet? Laat er dan een arts naar kijken.

Helpt urine tegen een kwallenbeet?

Over een kwallenbeet heen plassen wordt soms als huismiddeltje genoemd, maar dit is geen betrouwbare behandeling. Urine kan de huidreactie bij sommige kwallensoorten juist verergeren. Gebruik daarom geen urine om een kwallenbeet te behandelen. Volg in plaats daarvan de lokale eerstehulpadviezen voor de plek waar je bent gebeten.

Meer weten over vervelende beestjes? Lees ook over luizen, muggen, teken en wespen.

Disclaimer:

Deze tekst is alleen bedoeld om nuttige informatie te geven aan onze klanten. De informatie in deze tekst heeft geen therapeutische of diagnostische waarde en is niet bedoeld als vervanging voor het advies van een arts, specialist of andere professional. Heb je medische vragen? Bespreek die dan met je huisarts.